Vesti » Večernje novosti 18.05.2008
Patrijarh bez vlasti
Večernje novosti nedelja, 18. maj 2008.
Patrijarh Pavle
SINOD Srpske pravoslavne crkve preuzeo je na sebe svu vlast, dužnosti i obaveze srpskog patrijarha, navodi se u saopštenju sa zasedanja Svetog arhijerejskog sabora, izdatom u petak uveče. Razlog: "sprečenost njegove svetosti patrijarha srpskog gospodina Pavla, koji se već duže vremena nalazi na lečenju na VMA". Predsedavanje Saborom, odnosno Sinodom, preuzima "najstariji član po proizvodstvu" - mitropolit crnogorsko-primorski Amfilohije.
Ova vest nije ostavila ravnodušnim ni vernike SPC, ali ni sve ostale građane Srbije. Patrijarh Pavle se tokom 18 godina na čelu SPC pretvorio u simbol duhovnosti na ovim prostorima, sa ugledom koji daleko nadilazi teritorije u nadležnosti SPC, pa njegovo, praktično, "penzionisanje" otvara niz pitanja.
Pre svega, da li se priprema brzi izbor novog, 45. vrhovnog poglavara SPC? A, zatim, da li će i kako to uticati na strateške odluke o budućnosti SPC, samim tim i njene duhovne dece?
Dobri poznavaoci života SPC kažu da je vrlo teško definisati da li je vlast Sinoda, iako jedino moguće, i najbolje rešenje za SPC. Teško je definisati i "status", odnosno poziciju patrijarha Pavla. Sam se nije povukao, a, prema Ustavu SPC i dosadašnjoj praksi, novi poglavar ne može da se bira za života patrijarha, osim ako on sam ne donese odluku da se povuče ili ako ne bude trajno sprečen da vrši dužnost (što predviđa član 62 Ustava SPC).
U slučaju bolesti patrijarha, odluku o sazivanju izbornog Sabora mogu doneti članovi Sabora i Sinoda SPC samo na osnovu mišljenja lekarskog kolegijuma koji brine o njegovom zdravlju. Takav je bio slučaj pre 17 godina, kada je izborni Sabor zakazan na osnovu mišljenja lekarskog konzilijuma o zdravstvenom stanju tada teško obolelog patrijarha Germana, na kome je izabran patrijarh Pavle.
Nije poznato hoće li se sada odmah birati novi patrijarh, jer, kako kažu članovi Sabora, to zavisi od samog toka zasedanja. Preuranjene su i "prognoze" ko bi mogao da bude novi vrhovni poglavar SPC, jer to pravo ima većina članova Sabora i svi su podjednako "kandidati". U medijima se, pomalo pretenciozno, polemisalo o podeljenosti episkopa (vladika) SPC, ali potvrda da neka razilaženja ipak postoje bio je i jučerašnji parastos ktitorima hrama Svetog Save, kome je, u odnosu na prošlu godinu, prisustvovalo samo 12 episkopa.
Ako se pogleda ustrojstvo SPC, crkveni Ustav i hrišćansko nasleđe, svi episkopi doktrinarno su naslednici apostola i prema tome su svi jednaki, a patrijarh, koji se nalazi na čelu crkve, prvi je među jednakima. I Crkva je jedna i ona prema tome ne podrazumeva razilaženja bilo koje vrste.
Pretpostavlja se da SPC danas broji više od sedam miliona vernika.
GERMAN S NAJDUŽIM STAŽOM
KADA je SPC 1920. godine ponovo uzdignuta na stepen patrijaršije dobila je i prvog patrijarha u novijoj istoriji - mitropolita Dimitrija (Pavlovića).
U vreme patrijarha Varnave (1939-1937), donet je Crkveni ustav, a već u periodu 1931 - 1947, SPC imala je 27 eparhija i vikarijat u Skadru.
Najduže od svih crkvenih poglavara na čelu SPC bio je patrijarh German (1958 - 1990). U to vreme osnovane su četiri nove eparhije, ali su se dogodila i dva raskola - u Americi i južnoj Srbiji (tzv. Makedonska pravoslavna crkva u Skoplju). Dolaskom na čelo SPC 1990. godine, patrijarh Pavle najpre je izgladio raskol naše crkve u Americi (1992), a zatim osnovao nekoliko novih eparhija.
Danas SPC ima 32 eparhije, oko 3.600 parohija, 204 manastira, skoro 2.000 parohijskih sveštenika, 250 monaha i oko 1.000 monahinja, sedam bogoslovija (u Beogradu, Sremskim Karlovcima, Nišu, Kragujevcu, Cetinju, Srbinju i Krki), dva bogoslovska fakulteta (Beograd i Libertvil) i Duhovnu akademiju u Srbinju.
POTREBNO STABILNO RUKOVODSTVO
VERSKI
analitičar i publicista Živica Tucić ocenio je da odluka da Sveti arhijerejski sinod SPC preuzme svu vlast, dužnosti i obaveze patrijarha Pavla predstavlja dobro rešenje, jer se tako nastavlja zasedanje Sabora.
Živica Tucić, urednik Verske informativne agencije, rekao je da je donošenjem te odluke rad Sabora ušao u normalan tok nakon što je na početku bilo problema ko će da predsedava.
"Određene razlike koje su se pokazale dubokim u Saboru između episkopa su na jedan pragmatičan način prevaziđene i Sabor može da nastavi sa radom", kazao je on i dodao da odluka deluje "smirujuće".
Tucić ja naveo da se odluka odnosi na upravljanje Saborom, a ne Crkvom.
"Crkvi je potrebno jedno stabilno rukovodstvo i u ovim okolnostima, kada je patrijarh u bolnici duže vreme, episkopi će odlučiti da li će ovo biti izborni Sabor", naglasio je on, podsetivši da je svakoj crkvi važno da ima poglavara.
Prema njegovim rečima, Sabor će do kraja zasedanja, što se može očekivati do kraja sledeće nedelje, doneti neku odluku i naći neko rešenje - ili će to biti neko privremeno rešenje, ili će se ovo zasedanje pretvoriti u izborno, ili će se naknadno zakazati izborno zasedanje.
"Odluka zavisi od spremnosti vladika. Ona ne mora biti jednoglasna već većinski doneta", istakao je Živica Tucić.
On navodi da jeste crkveni princip da se neko bira do kraja života, ali je dodao da postoje primeri u istoriji srpske crkve da su se poglavari povlačili - kao što je učinio Sveti Sava.
Tucić kaže da se dešavalo i da su poglavari smenjeni, a primer za to je Kiparska pravoslavna crkva, koja je prošle godine izbrala novog poglavara s obzirom da tadašnji, zbog bolesti i starosti, nije mogao da rukovodi crkvom.
PATRIJARHA BIRA SVETI ARHIJEREJSKI SABOR
PRVI MEĐU JEDNAKIMA
Prema Ustavu SPC iz 1967. godine (čl. 42), patrijarh, kao vrhovni poglavar Srpske pravoslavne crkve i prvi među jednakima, bira se na izbornom Svetom arhijerejskom saboru između srpskih aktivnih arhijereja koji upravljaju eparhijama najmanje pet godina, najkasnije tri meseca od dana kada se patrijaršijski presto uprazni. Ustav SPC propisuje i da na izboru mora biti prisutno najmanje dve trećine od ukupnog broja episkopa (uključeni su i aktivni vikarni episkopi). Odsutni arhijereji mogu ovlastiti druge episkope da glasaju umesto njih, po pravilu da je jedan episkop opunomoćen samo za jedan glas.
Potencijalni kandidat za patrijarha može biti svaki episkop s pet godina aktivne eparhijske službe, a princip je sledeći: u tri kruga, tajnim glasanjem i apsolutnom većinom, biraju se tri kandidata. Njihova imena stavljaju se zatim u tri koverte, koje registruje izborna komisija i sve ide na časni presto. Posle čitanja molitoslovlja neko od poznatih duhovnika, sveštenomonaha, izvlači jednu kovertu i daje je najstarijem predsedavajućem arhijereju koji na kraju čita ime novog patrijarha.
Svojevremeno je jedan srpski episkop izjavio da "ko će biti izabran od trojice kandidata, ne odlučuje ljudski faktor, već Duh sveti." U prilog tome ide i priča kako je patrijarh Pavle, za kojeg je važilo da te 1990. godine prilikom izbora, kako će kasnije navesti episkop Amfilohije, "jedini nije želeo da bude patrijarh", i tada samo skromno rekao: "Verujem da je Gospod ipak izabrao ono najbolje za mene..."
U trojnu kandidaturu za 44. patrijarha pre 17 godina mogli su, doduše, da uđu samo oni koji dobiju više od polovine glasova članova Izbornog sabora, što znači da se za njih izjasnilo najmanje 13 vladika. Dok su dvojica kandidata, episkop šumadijski Sava sa 16 glasova i vladika žički Stefan sa 13, dobijena već u prvom krugu, trećeg episkopa raško-prizrenskog Pavla, sa 20 glasova, arhijereji su izabrali tek u devetom krugu glasanja. Na apostolski način, žrebom, Pavle će tog 1. decembra biti izabran za arhiepiskopa pećkog, mitropolita beogradsko-karlovačkog i patrijarha srpskog.
Iako u vreme kada je naša zemlja bila monarhija patrijarh nije mogao da bude onaj koga nije potvrdio kralj, danas su arhijereji SPC jednoglasni u stavu da u izbor patrijarha ne može i ne treba da se meša država, da crkva, kao jedna, sveta i saborna, ne priznaje podele i lobije i da oni u SPC i ne postoje.
SVEČANO USTOLIČENJE
SVEČANO ustoličenje novoizabranog patrijarha biva dan posle izbora, na arhijerejskoj liturgiji u Sabornoj crkvi u Beogradu. Kao vrhovni poglavar SPC, pored prava i dužnosti eparhijskog arhijereja u mitropoliji Beogradsko-karlovačkoj i pored prava koja mu daju kanoni i crkveni propisi, Ustav propisuje da patrijarh ima i posebna prava časti, sveštenodejstva, reprezentacije i administracije.
SINOD Srpske pravoslavne crkve preuzeo je na sebe svu vlast, dužnosti i obaveze srpskog patrijarha, navodi se u saopštenju sa zasedanja Svetog arhijerejskog sabora, izdatom u petak uveče. Razlog: "sprečenost njegove svetosti patrijarha srpskog gospodina Pavla, koji se već duže vremena nalazi na lečenju na VMA". Predsedavanje Saborom, odnosno Sinodom, preuzima "najstariji član po proizvodstvu" - mitropolit crnogorsko-primorski Amfilohije.
Ova vest nije ostavila ravnodušnim ni vernike SPC, ali ni sve ostale građane Srbije. Patrijarh Pavle se tokom 18 godina na čelu SPC pretvorio u simbol duhovnosti na ovim prostorima, sa ugledom koji daleko nadilazi teritorije u nadležnosti SPC, pa njegovo, praktično, "penzionisanje" otvara niz pitanja.
Pre svega, da li se priprema brzi izbor novog, 45. vrhovnog poglavara SPC? A, zatim, da li će i kako to uticati na strateške odluke o budućnosti SPC, samim tim i njene duhovne dece?
Dobri poznavaoci života SPC kažu da je vrlo teško definisati da li je vlast Sinoda, iako jedino moguće, i najbolje rešenje za SPC. Teško je definisati i "status", odnosno poziciju patrijarha Pavla. Sam se nije povukao, a, prema Ustavu SPC i dosadašnjoj praksi, novi poglavar ne može da se bira za života patrijarha, osim ako on sam ne donese odluku da se povuče ili ako ne bude trajno sprečen da vrši dužnost (što predviđa član 62 Ustava SPC).
U slučaju bolesti patrijarha, odluku o sazivanju izbornog Sabora mogu doneti članovi Sabora i Sinoda SPC samo na osnovu mišljenja lekarskog kolegijuma koji brine o njegovom zdravlju. Takav je bio slučaj pre 17 godina, kada je izborni Sabor zakazan na osnovu mišljenja lekarskog konzilijuma o zdravstvenom stanju tada teško obolelog patrijarha Germana, na kome je izabran patrijarh Pavle.
Nije poznato hoće li se sada odmah birati novi patrijarh, jer, kako kažu članovi Sabora, to zavisi od samog toka zasedanja. Preuranjene su i "prognoze" ko bi mogao da bude novi vrhovni poglavar SPC, jer to pravo ima većina članova Sabora i svi su podjednako "kandidati". U medijima se, pomalo pretenciozno, polemisalo o podeljenosti episkopa (vladika) SPC, ali potvrda da neka razilaženja ipak postoje bio je i jučerašnji parastos ktitorima hrama Svetog Save, kome je, u odnosu na prošlu godinu, prisustvovalo samo 12 episkopa.
Ako se pogleda ustrojstvo SPC, crkveni Ustav i hrišćansko nasleđe, svi episkopi doktrinarno su naslednici apostola i prema tome su svi jednaki, a patrijarh, koji se nalazi na čelu crkve, prvi je među jednakima. I Crkva je jedna i ona prema tome ne podrazumeva razilaženja bilo koje vrste.
Pretpostavlja se da SPC danas broji više od sedam miliona vernika.
GERMAN S NAJDUŽIM STAŽOM
KADA je SPC 1920. godine ponovo uzdignuta na stepen patrijaršije dobila je i prvog patrijarha u novijoj istoriji - mitropolita Dimitrija (Pavlovića).
U vreme patrijarha Varnave (1939-1937), donet je Crkveni ustav, a već u periodu 1931 - 1947, SPC imala je 27 eparhija i vikarijat u Skadru.
Najduže od svih crkvenih poglavara na čelu SPC bio je patrijarh German (1958 - 1990). U to vreme osnovane su četiri nove eparhije, ali su se dogodila i dva raskola - u Americi i južnoj Srbiji (tzv. Makedonska pravoslavna crkva u Skoplju). Dolaskom na čelo SPC 1990. godine, patrijarh Pavle najpre je izgladio raskol naše crkve u Americi (1992), a zatim osnovao nekoliko novih eparhija.
Danas SPC ima 32 eparhije, oko 3.600 parohija, 204 manastira, skoro 2.000 parohijskih sveštenika, 250 monaha i oko 1.000 monahinja, sedam bogoslovija (u Beogradu, Sremskim Karlovcima, Nišu, Kragujevcu, Cetinju, Srbinju i Krki), dva bogoslovska fakulteta (Beograd i Libertvil) i Duhovnu akademiju u Srbinju.
POTREBNO STABILNO RUKOVODSTVO
VERSKI
analitičar i publicista Živica Tucić ocenio je da odluka da Sveti arhijerejski sinod SPC preuzme svu vlast, dužnosti i obaveze patrijarha Pavla predstavlja dobro rešenje, jer se tako nastavlja zasedanje Sabora.
Živica Tucić, urednik Verske informativne agencije, rekao je da je donošenjem te odluke rad Sabora ušao u normalan tok nakon što je na početku bilo problema ko će da predsedava.
"Određene razlike koje su se pokazale dubokim u Saboru između episkopa su na jedan pragmatičan način prevaziđene i Sabor može da nastavi sa radom", kazao je on i dodao da odluka deluje "smirujuće".
Tucić ja naveo da se odluka odnosi na upravljanje Saborom, a ne Crkvom.
"Crkvi je potrebno jedno stabilno rukovodstvo i u ovim okolnostima, kada je patrijarh u bolnici duže vreme, episkopi će odlučiti da li će ovo biti izborni Sabor", naglasio je on, podsetivši da je svakoj crkvi važno da ima poglavara.
Prema njegovim rečima, Sabor će do kraja zasedanja, što se može očekivati do kraja sledeće nedelje, doneti neku odluku i naći neko rešenje - ili će to biti neko privremeno rešenje, ili će se ovo zasedanje pretvoriti u izborno, ili će se naknadno zakazati izborno zasedanje.
"Odluka zavisi od spremnosti vladika. Ona ne mora biti jednoglasna već većinski doneta", istakao je Živica Tucić.
On navodi da jeste crkveni princip da se neko bira do kraja života, ali je dodao da postoje primeri u istoriji srpske crkve da su se poglavari povlačili - kao što je učinio Sveti Sava.
Tucić kaže da se dešavalo i da su poglavari smenjeni, a primer za to je Kiparska pravoslavna crkva, koja je prošle godine izbrala novog poglavara s obzirom da tadašnji, zbog bolesti i starosti, nije mogao da rukovodi crkvom.
PATRIJARHA BIRA SVETI ARHIJEREJSKI SABOR
PRVI MEĐU JEDNAKIMA
Prema Ustavu SPC iz 1967. godine (čl. 42), patrijarh, kao vrhovni poglavar Srpske pravoslavne crkve i prvi među jednakima, bira se na izbornom Svetom arhijerejskom saboru između srpskih aktivnih arhijereja koji upravljaju eparhijama najmanje pet godina, najkasnije tri meseca od dana kada se patrijaršijski presto uprazni. Ustav SPC propisuje i da na izboru mora biti prisutno najmanje dve trećine od ukupnog broja episkopa (uključeni su i aktivni vikarni episkopi). Odsutni arhijereji mogu ovlastiti druge episkope da glasaju umesto njih, po pravilu da je jedan episkop opunomoćen samo za jedan glas.
Potencijalni kandidat za patrijarha može biti svaki episkop s pet godina aktivne eparhijske službe, a princip je sledeći: u tri kruga, tajnim glasanjem i apsolutnom većinom, biraju se tri kandidata. Njihova imena stavljaju se zatim u tri koverte, koje registruje izborna komisija i sve ide na časni presto. Posle čitanja molitoslovlja neko od poznatih duhovnika, sveštenomonaha, izvlači jednu kovertu i daje je najstarijem predsedavajućem arhijereju koji na kraju čita ime novog patrijarha.
Svojevremeno je jedan srpski episkop izjavio da "ko će biti izabran od trojice kandidata, ne odlučuje ljudski faktor, već Duh sveti." U prilog tome ide i priča kako je patrijarh Pavle, za kojeg je važilo da te 1990. godine prilikom izbora, kako će kasnije navesti episkop Amfilohije, "jedini nije želeo da bude patrijarh", i tada samo skromno rekao: "Verujem da je Gospod ipak izabrao ono najbolje za mene..."
U trojnu kandidaturu za 44. patrijarha pre 17 godina mogli su, doduše, da uđu samo oni koji dobiju više od polovine glasova članova Izbornog sabora, što znači da se za njih izjasnilo najmanje 13 vladika. Dok su dvojica kandidata, episkop šumadijski Sava sa 16 glasova i vladika žički Stefan sa 13, dobijena već u prvom krugu, trećeg episkopa raško-prizrenskog Pavla, sa 20 glasova, arhijereji su izabrali tek u devetom krugu glasanja. Na apostolski način, žrebom, Pavle će tog 1. decembra biti izabran za arhiepiskopa pećkog, mitropolita beogradsko-karlovačkog i patrijarha srpskog.
Iako u vreme kada je naša zemlja bila monarhija patrijarh nije mogao da bude onaj koga nije potvrdio kralj, danas su arhijereji SPC jednoglasni u stavu da u izbor patrijarha ne može i ne treba da se meša država, da crkva, kao jedna, sveta i saborna, ne priznaje podele i lobije i da oni u SPC i ne postoje.
SVEČANO USTOLIČENJE
SVEČANO ustoličenje novoizabranog patrijarha biva dan posle izbora, na arhijerejskoj liturgiji u Sabornoj crkvi u Beogradu. Kao vrhovni poglavar SPC, pored prava i dužnosti eparhijskog arhijereja u mitropoliji Beogradsko-karlovačkoj i pored prava koja mu daju kanoni i crkveni propisi, Ustav propisuje da patrijarh ima i posebna prava časti, sveštenodejstva, reprezentacije i administracije.
Preuzeto sa sajta novosti.rs »
Povezane vesti
Patrijarh na čelu, Sinodu sva vlast
Glas javnosti nedelja, 18. maj 2008.
Oglasi
Vesti dana
©2008 Naslovi
Komentari